Aron is twaalf jaar, zit in groep 8 en is een uitbundige, creatieve jongen. In gesprek met mij vertelt hij dat het leren niet goed lukt, omdat hij zijn gedachten er moeilijk bij kan houden. Ook heeft hij regelmatig ruzie op het plein. Later hoor ik van de leerkracht en zijn ouders dat Aron vaak driftbuien en conflicten heeft op school en thuis. Dit speelt al bijna drie jaar.
De vraag van zijn ouders en leerkracht is begrijpelijk: hoe zorgen we ervoor dat Aron rustiger wordt? Toch is het goed om bij die vraag stil te staan. Wie vooral kijkt naar hoe het gedrag van Aron kan veranderen, zoekt de verklaring en oplossing al snel bij hemzelf. Terwijl ook de schoolomgeving, de opvoeding en de wisselwerking daartussen van invloed kunnen zijn.
Verschillende perspectieven
De leerkracht ziet Aron in de klas en op het schoolplein. De jeugdhulpverlener kijkt naar Arons ontwikkeling en relaties, in wisselwerking met zijn gezin en omgeving. De ouders kennen Aron door de tijd heen en in verschillende situaties.
Ieder brengt daarmee een ander, relevant perspectief in. Het wordt lastig wanneer iedere betrokkene vanuit een eigen verklaring een eigen oplossing kiest. Dan kan er een onderzoek starten, een oudertraject worden ingezet en op school een aparte aanpak ontstaan, zonder dat duidelijk is hoe alles met elkaar samenhangt. Aron krijgt dan niet alleen hulp. Hij moet zich ook leren verhouden tot verschillende verklaringen, verwachtingen en oplossingen.
Een patroon zonder duidelijk begin
Bij problemen zoeken we gemakkelijk naar de oorzaak. Begon het bij de onrust van Aron? Bij de manier waarop er thuis wordt gereageerd? Of bij wat er op school van hem wordt gevraagd?
In de praktijk is zo’n duidelijk begin vaak niet aan te wijzen. Reacties volgen op elkaar en lokken weer nieuwe reacties uit. Aron wordt bijvoorbeeld onrustig. De leerkracht gaat hem vaker corrigeren. Aron voelt zich steeds meer in de gaten gehouden en reageert feller. De leerkracht ziet daarin een bevestiging dat strengere grenzen nodig zijn.
Ook tussen volwassenen kan zo’n patroon ontstaan. Ouders maken zich zorgen en stellen kritische vragen aan school. School voelt zich niet voldoende vertrouwd en gaat de eigen aanpak uitgebreider verdedigen. Ouders ervaren dat vervolgens als onvoldoende luisteren.
Niemand veroorzaakt het patroon alleen. Iedereen probeert iets op te lossen, maar de reacties kunnen elkaar onbedoeld versterken.
Een andere vraag kan dan helpen. Niet alleen: wie of wat veroorzaakt het probleem? Maar ook: welk patroon is tussen ons ontstaan en wat kunnen we daarin samen veranderen?
Verhalen over Aron
Rond Aron ontstaan gemakkelijk verhalen. Hij kan het drukke kind worden, het kind met vermoedelijk ADHD, het kind dat thuis onvoldoende grenzen krijgt of het kind dat op school niet goed wordt begrepen.
Zo’n verhaal helpt soms om betekenis te geven aan wat er gebeurt. Maar het kan ook steeds smaller worden. Op den duur zien we vooral nog wat bij dat verhaal past.
Daarom is het belangrijk ook naar andere momenten te vragen. Wanneer lukt het Aron wel om zijn aandacht erbij te houden? Bij wie voelt hij zich op zijn gemak? Wanneer gaat het goed op het plein? Waar is hij trots op? En wat zien zijn ouders en leerkracht dan anders gebeuren?
Door ook ruimte te maken voor wat goed gaat, ontstaat een vollediger verhaal en komen andere mogelijkheden in beeld.
Wat er tussen thuis en school gebeurt telt ook mee
We kijken al snel naar wat er op school gebeurt en wat er thuis gebeurt, als twee aparte werelden. Maar een kind leeft niet in twee werelden naast elkaar, het leeft in de ruimte ertussen.
Wanneer ouders en school elkaar begrijpen en elkaar gemakkelijk weten te vinden, kan dat een kind rust en houvast geven. Wanneer het contact moeizaam verloopt of betrokkenen verschillende boodschappen afgeven, kan dat juist extra spanning veroorzaken.
Aron merkt het wanneer zijn ouders, zijn leerkracht en zijn hulpverlener verschillend naar hem kijken. Hij merkt ook of zij belangstelling hebben voor elkaars visie of vooral proberen hun eigen gelijk te bewijzen. Voor een kind kan het moeilijk zijn wanneer belangrijke volwassenen tegenover elkaar komen te staan. Het kan dan voelen alsof hij moet kiezen wiens verhaal waar is of wie hij trouw moet blijven. Zijn gedrag kan mede een manier worden om met die spanning om te gaan.
Goed samenwerken betekent niet dat iedereen hetzelfde moet denken. Het betekent wel dat de volwassenen de verschillen samen kunnen hanteren, zodat het kind dat niet hoeft te doen.
Meer hulp is niet altijd betere hulp
Bij zorgen over een kind kan de aandacht al snel uitgaan naar onderzoek, diagnostiek of extra hulp. Soms is dat nodig. Dat problemen van kinderen niet los van hun context kunnen worden begrepen, wordt inmiddels breed onderschreven. In de praktijk blijkt het echter nog niet altijd eenvoudig om die bredere blik ook daadwerkelijk toe te passen.
De Onderwijsraad constateert dat verminderd welzijn in onderzoek en beleid vooral wordt benaderd als een individueel mentaal gezondheidsprobleem. Dat zet scholen aan tot een zorggerichte, veelal individuele aanpak, die het onderwijs overvraagt. Daarbij speelt ook mee dat zorg- en ondersteuningsstructuren een aanzuigende werking kunnen hebben: hoe meer ondersteuning binnen een school beschikbaar is, hoe sneller er ook naar wordt verwezen. (Onderwijsraad)
De uitdaging zit vooral in het stellen van de juiste vragen en in het bij elkaar brengen van de perspectieven van kind, ouders, onderwijs en jeugdhulp. Daarbij verdient ook de kracht van het onderwijs aandacht. Goed onderwijs, een veilige groep, positieve relaties, duidelijke verwachtingen en ervaringen van succes kunnen bijdragen aan het welzijn van een kind. Welzijn is daarmee niet alleen een voorwaarde om te kunnen leren, maar kan ook ontstaan dóór goed onderwijs.
Voor Aron betekent dit dat de oplossing niet alleen in behandeling hoeft te liggen. Ook een klas waarin hij zich gezien voelt, weet waar hij aan toe is en succes ervaart, kan verschil maken. Goed samenwerken betekent soms dat er iets wordt toegevoegd. Soms betekent het juist dat betrokkenen besluiten om niet nóg een professional of traject in te zetten.
Wat goede samenwerking vraagt
Begin bij het kind en zijn ouders
Aron en zijn ouders weten wat er speelt en wat ze al geprobeerd hebben. Vraag dus niet alleen wat er misgaat en welke hulp nodig is, maar ook hoe zij zelf begrijpen wat er gebeurt, wat voor hen zwaar weegt en wanneer het beter gaat. Anders wordt de professionele omschrijving van het probleem het enige verhaal.
Maak verschillen bespreekbaar
Een ouder, een leerkracht en een jeugdhulpverlener staan ergens anders en weten iets anders. Dat verschil hoeft niet te verdwijnen. Zeg hardop wat je ziet, wat je belangrijk vindt en waar je twijfelt. Dan wordt het beeld vollediger en gaat het gesprek niet over wie er gelijk heeft.
Wees duidelijk over ieders rol
De leerkracht blijft verantwoordelijk voor het onderwijs en het klimaat in de klas. De jeugdhulpverlener brengt kennis mee over ontwikkeling, gedrag en relaties en ouders kennen Aron door de tijd heen. Laat ouders geen boodschapper worden tussen school en hulpverlening. En Aron al helemaal niet. Goede samenwerking maakt rollen niet vager, maar verbindt ze.
Doe recht aan ieders positie
Iedereen rond Aron beschermt iets. De leerkracht wil dat alle kinderen kunnen leren. De ouders willen dat hun zoon begrepen wordt. De hulpverlener wil dat er verder wordt gekeken dan het gedrag. Benoem dat. Niet om alle keuzes goed te praten, maar omdat iemand die zich gezien voelt eerder naar zijn eigen aandeel kijkt.
Werk vanuit een andere vraag
De vraag hoe we Aron rustiger krijgen, legt het probleem te veel bij hem. Beter is: wanneer loopt de onrust op, wanneer gaat het juist goed, en wat kunnen Aron, zijn ouders, school en jeugdhulp daaraan doen? Die vraag richt de aandacht op de samenhang, niet op één persoon.
Maak duidelijke afspraken
Wie doet wat? Wie houdt contact met Aron en zijn ouders? Welke afspraken gelden thuis en op school? Wanneer kijken we of het helpt? En weet Aron zelf wat hij kan verwachten? Eén richting is niet hetzelfde als één groot plan. Als losse plannen elkaar maar niet tegenspreken.
Het vraagt ook iets van de organisaties zelf
Goede samenwerking is niet alleen een kwestie van willen. Ze vraagt om vertrouwen en gezamenlijke doelen, maar ook om tijd, duidelijke rollen, mandaat en steun vanuit de organisatie. Ook wetgeving en financiering kunnen samenwerking mogelijk maken of juist belemmeren. (Kennisnetwerk Jeugd Haaglanden)
Wie samenwerking vraagt van professionals, moet die ook mogelijk maken.
Terug naar Aron
Bij Aron ontstond beweging toen de betrokkenen niet langer alleen zochten naar de oorzaak van zijn gedrag. Zij gingen samen kijken naar het patroon dat was ontstaan, naar de verschillende verhalen over Aron en naar wat ieder vanuit de eigen positie kon bijdragen.
De leerkracht, de jeugdhulpverlener, Aron en zijn ouders gingen met elkaar in gesprek. De verschillen werden niet weggepoetst, maar hardop besproken. Wat zag de leerkracht? Wat merkten zijn ouders thuis? Wanneer lukte het Aron wel? Wat had hij nodig wanneer de spanning opliep?
Hierdoor kon een meer samenhangende aanpak ontstaan. Niet iedereen hoefde hetzelfde te denken of hetzelfde te doen. Wel werd duidelijker hoe de verschillende bijdragen op elkaar konden aansluiten.
Aron hoefde niet langer zelf de verbinding te vormen tussen de volwassenen om hem heen. En zijn ouders konden weer gewoon ouders zijn.
Tot slot
Samenwerken lukt niet door verschillen op te heffen, maar door ze te gebruiken. Ouders, onderwijs en jeugdhulp weten ieder iets anders. Het werkt pas als die kennis samenkomt in een beeld en een samenhangende aanpak.
Dat vraagt meer dan afstemmen. Het vraagt dat professionals over hun eigen vakgebied heen kijken en verantwoordelijkheid delen, samen met het kind en zijn ouders.
Het verschil zit zelden in méér professionals rond een kind. Het zit in hoe goed zij samen om dat kind en zijn ouders heen staan.
Bronnen
Onderwijsraad (2026). Welzijn en onderwijs. Den Haag: Onderwijsraad.