School is een belangrijke plek in het leven van kinderen. Cruciaal is dat kinderen zich er veilig voelen omdat dit een voorspoedige ontwikkeling van kinderen in de hand werkt.

Als orthopedagoog en als (externe) vertrouwenspersoon heb ik vaak met kinderen gesproken over sociale veiligheid en onveiligheid op school. Vrijwel alle kinderen geven aan dat ze zich veilig voelen wanneer er weinig of geen pesterijen zijn en kinderen opkomen voor elkaar, aan elkaar denken,
positieve dingen zeggen tegen en over elkaar en bereid zijn elkaar te helpen. Ook de leerkracht speelt een belangrijke rol in de beleving van veiligheid van kinderen: kinderen vinden een ontspannen leerkracht belangrijk die positieve aandacht heeft voor elk kind, goed luistert en ook grapjes kan maken. Ook vinden kinderen het belangrijk dat de leerkracht ziet wat er tijdens pauzes en lessen gebeurt en bespreekt in de klas wat goed gaat en wat beter kan.

Maar wat nu als een kind zich helemaal niet veilig voelt op school? Stel dat een kind steeds wordt nageroepen, uitgescholden of belachelijk wordt gemaakt in de klas en de leerkracht ziet dit niet of grijpt niet in. Dan kan het kind gaan denken dat het zijn eigen schuld is. Vaak trekken kinderen zich terug en ze kunnen zich onzeker gaan voelen, somberder en angstiger worden.

Cijfers
In 2012 geeft 9% van kinderen op de basisschool aan dagelijks of wekelijks te worden gepest. Het pesten gebeurt meer verbaal dan fysiek en meestal op het schoolplein, in het eigen klaslokaal of na schooltijd rondom de school. Digitaal pesten is ook enorm toegenomen: van 9% in 2008 naar 18% in 2012*.

Wat scholen (moeten) doen
Scholen moeten pesten tegengaan en zorgen voor een sociaal veilige omgeving. Scholen mogen zelf de aanpak bepalen, mits ze kunnen aantonen dat kinderen zich in voldoende mate veilig voelen. En ze moeten zorgen voor een vast aanspreekpunt voor kinderen en ouders. Naar verwachting gaat de Wet sociale veiligheid op scholen vanaf 1 augustus 2015 van kracht.

Ouders
Blijf je kind steunen en vertel dat het pesten hoe dan ook moet stoppen. Geef aan dat je kind er zelf niet voor verantwoordelijk is dat het gepest wordt en dat er oplossingen zijn. Bespreek mogelijke oplossingen en luister goed naar je kind en doe geen dingen waarvan je kind niet op de hoogte is. Belangrijk is dat je (het liefst samen met je kind) naar de leerkracht en de vertrouwenspersoon van de school gaat en hen inlicht over de dingen die gebeuren. Als het niet om je eigen kind gaat, maar je hoort of ziet dat een ander kind wordt gepest, zoek dan ook contact met de school.

Leerkrachten
Investeer veel in preventie: besteed in het jaar regelmatig aandacht aan sociale veiligheid en sluit daarin aan bij de verschillende fasen van groepsvorming. De start van het schooljaar is cruciaal voor het scheppen van een sociaal veilig klimaat. Wanneer je dan de kinderen sterk aanmoedigt om positief gedrag te laten zien, zelf voorbeeldgedrag laat zien en samen met de kinderen gedragsregels afspreekt, heb je een belangrijke invloed op een positieve groepsontwikkeling.

Toch kan preventie niet altijd het pesten voorkomen:

  • Wees alert op pesten en herken de signalen
  • Ga direct het gesprek aan als je vermoedt dat een kind gepest wordt
  • Ga in gesprek met de pester(s) en meelopers en geef aan dat dit gedrag niet getolereerd
    wordt. Straffen werkt vaak averechts.
  • Overleg met de interne vertrouwenspersoon en interne begeleider
  • Overleg met kind en ouders over een mogelijk stappenplan om het pesten aan te pakken
  • Kies een geschikte aanpak om het pesten te stoppen:
    • op een confronterende wijze aanpakken: als een kind openlijk wordt gepest en
      pester(s) en meelopers bekend zijn.
    • op een niet-confronterende wijze aanpakken: als je een vermoeden hebt van
      pestgedrag in de groep, kun je via een ‘omweg’ het thema sociale veiligheid
      bespreken en je kunt bijvoorbeeld kinderen ervaring op laten doen met buitensluiten
      en buitengesloten worden.
    • via een oplossingsgerichte aanpak: je spreekt dan over ‘moeilijkheden’ en over
      iemand die ongelukkig is (niet over slachtoffer) en je vraagt medeleerlingen om hulp.
      Allereerst spreek je met de gepeste en vraagt: ‘welke kinderen zijn moeilijk voor
      jou?’, ‘bij wie voel je je het meest onveilig?’, ‘wie staan erbij en doen niets?’ en ‘wie
      helpen je nu al of van wie zou je hulp willen?’.
      Vervolgens spreek je met de groep en je geeft aan dat je hun hulp nodig hebt omdat
      een kind zich ongelukkig voelt in de groep en omdat je verwacht dat zij in staat zijn
      om te helpen. Je vraagt begrip voor het kind dat zich ongelukkig voelt en je praat met
      de groep met als doel dat zij komen met een plan en verantwoordelijkheid nemen
      voor de situatie. Bij elk voorstel geef je een compliment en de negatieve uitspraken
      negeer je of wijs je respectvol af. Het gaat er vooral om dat kinderen voorstellen
      doen voor een plan en betrokken zijn. Je sluit het gesprek af door je bewondering uit
      te spreken voor het plan (maak geen harde afspraken en vraag kinderen niet om iets
      te beloven). Na korte tijd doe je een vervolggesprek met de gepeste en vraag je wat
      er beter gaat en geef een compliment bij elk succes**.
  • Het online pesten/cyberpesten:
    • Begeleid kinderen in hun online gedrag.
    • Maak kinderen bewust van de effecten van cyberpesten.
    • Integreer het cyberpesten in je pestprotocol.
    • Meld gevallen van cyberpesten bij de vertrouwenspersoon en interne begeleider.
    • Adviseer kinderen berichten te bewaren.
    • Probeer de dader te achterhalen en ga in gesprek.

Meer informatie is te vinden op:
schoolenveiligheid : Centrum School en Veiligheid
Pestweb : Expertisecentrum voor kinderen, jongeren, ouders en leerkrachten op het gebied van pesten op school.
Meldknop.nl : Advies voor jongeren die een vervelende online ervaring opdoen, zoals seksuele intimidatie, discriminatie of pesten.
De Kinderconsument : Organisatie die opkomt voor kinderen en werkt aan een veiligere digitale wereld.
Stichting Omgaan met Pesten : Organisatie die het pestprobleem aanpakt door het verzorgen van opleidingen, trainingen en workshops.
Mediaopvoeding.nl : Deskundigen geven antwoord op vragen over kinderen en media.
School voor Mediawijsheid : Whatsappening?! is een theatervoorstelling over cyberpesten voor leerlingen van groep 8 van de basisschool.

* Heuveln, K., Gaag, M. van der, & Duiven, R. (2012). Landelijk onderzoek pesten 2012. Primair onderwijs. Zwolle: School & Innovatie Groep.
** Teggelaar, I., Bosch, J. van den, Monster, T. (2010) Oplossingsgericht werken met leerlingen. Sleutels voor het
professionaliseren van de begeleiding. Amsterdam: uitgeverij Boom Nelissen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *